Wanneer de ochtendmist zich als een sluier over de noordelijke bergtoppen van Thailand legt, ontwaakt een wereld die ver verwijderd lijkt van het bruisende Bangkok of de zonovergoten stranden van Phuket. Hier, in de schaduw van de Thanon Tong Chai– en Phi Pan Nam-bergen, leven de bergstammen, kleurrijke gemeenschappen die hun eigen ritme, geloof en rituelen volgen. Ze worden vaak aangeduid als chao khao, het volk van de heuvels.
Leven aan de rand van het land
Vanaf de brede, geasfalteerde highways zie je er vaak weinig van. Je raast er, comfortabel in je moderne auto, geruisloos aan voorbij. Maar slechts een paar kilometer verderop, verscholen in het landschap, doemen opeens de dorpen van de bergbewoners op. Het is een confrontatie met een andere wereld.
Waar jij over perfecte wegen rijdt, kronkelen daar modderige zandpaden tussen de groene heuvels door. De huizen, vaak op houten palen gebouwd om ze te beschermen tegen vocht en ongedierte, getuigen van een eenvoudiger bestaan. Het leven speelt zich er buiten af, tussen de was die te drogen wappert en de kinderen die op de grond spelen.
Het is een bijzonder besef: terwijl jij in airconditioned comfort naar je volgende bestemming snelt, ontvouwt zich op een steenworp afstand een leven dat zich in een heel ander tempo en ritme afspeelt. Het is een reis van slechts enkele minuten, maar het voelt als een sprong tussen twee werelden.
De dorpen van deze stammen liggen vaak op steile hellingen, omringd door bamboebossen en rijstterrassen. Velen zijn ooit nomadische boeren geweest, die met zwerflandbouw de vruchtbaarheid van de aarde volgden. Tegenwoordig wonen ze meestal in vaste dorpen, maar hun band met de natuur is gebleven, de aarde is niet zomaar grond, maar een levend wezen dat geëerd moet worden.
Toegang tot zorg, onderwijs en staatsburgerschap is voor velen nog steeds beperkt. Zonder Thaise identiteitskaart blijven ze letterlijk en figuurlijk buitenstaanders, ondanks hun eeuwenoude aanwezigheid.
🧘♀️ Geloof, bijgeloof en rituelen
Elke stam heeft zijn eigen spirituele wereldbeeld. Animisme is de rode draad: de overtuiging dat alles bezield is, van de bergtop tot de waterbron. Geesten van voorouders, beschermgeesten van het dorp, en rituelen rond geboorte en dood vormen het hart van hun geloof.
Animisme ziet de wereld niet als een levenloze voorraadkamer, maar als een levende gemeenschap van wezens, waarvan de mens er slechts één is. Het draait om het in harmonie leven met deze bezielde wereld door respect, communicatie en het in evenwicht houden van de relaties.
De verschillende groepen.
Karen (ca. 470.000 mensen): Verreweg de grootste groep, bekend om hun prachtige geweven textiel. Ze combineren boeddhisme met animisme en leven in diepe harmonie met de natuur.
“harmonie met de natuur” voor de Karen betekent: leven alsof je te gast bent in een heilig, levend wezen. Elke handeling – van het kappen van een boom tot het oogsten van rijst – gaat gepaard met een besef van wederkerigheid en een diep respect voor de onzichtbare krachten die het land bewaken. Het is een pragmatisch en spiritueel systeem dat eeuwenlang heeft gezorgd voor het in stand houden van zowel hun gemeenschap als het ecosysteem dat hen ondersteunt.
Hmong (ca. 150.000 mensen): Herkenbaar aan hun uitgebreide zilveren sieraden en kleurrijke borduurwerk. Dre Hmong kennen een rijk sjamanistisch ritueel leven, met geestenhuizen en amuletten.
Het Hmong-sjamanisme is een ecologisch en relationeel geloofssysteem. Het ziet de wereld als een web van relaties tussen mensen, dieren, voorouders en geesten. De sjamaan is de specialist die dit web kan navigeren en herstellen wanneer het scheurt. Het is een veeleisende roeping, vaak doorgegeven via voorouders, die een diepe kennis, grote persoonlijke moed en het vermogen vereist om te communiceren tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld.
Lahu (ca. 100.000 mensen): Vaak meester-jagers en bekend om hun karakteristieke zwarte en rode kleding. Deels christelijk.
De Lahu cultuur is een veerkrachtige cultuur in transitie. Ze balanceren tussen het koesteren van hun erfgoed – de jager-ethos, de levendige textielkunst en de egalitaire dorpsstructuur – en het navigeren in de moderne wereld. Hun spirituele leven, een flexibel amalgaam van oud en nieuw, toont hun pragmatische vermogen om externe invloeden op te nemen zonder hun unieke identiteit volledig prijs te geven. Ze zijn meer dan alleen jagers in zwart-rode kledij; ze zijn een samenleving die actief haar plaats vormgeeft in de 21e eeuw.
Akha (ca. 80.000 mensen): Onmiddellijk herkenbaar aan hun indrukwekkende hoofdtooien met zilveren munten en kralen. Ze hebben een gedetailleerd ritueel systeem dat elke levensfase markeert.
De prachtige hoofdtooien zijn het zichtbare symbool van de Akha-identiteit, terwijl “De Akha Way” het onzichtbare, maar allesbepalende fundament is. Elke levensfase wordt zorgvuldig gemarkeerd met rituelen om de kosmische orde in stand te houden, de gemeenschap te versterken en de voorouders te eren. Het is een buitengewoon coherent en veerkrachtig systeem dat hen door de eeuwen heen heeft geholpen hun unieke identiteit te behouden.
Mien (Yao) (ca. 45.000 mensen): Meesters in het borduurwerk en met een rijke literaire traditie. Zij integreren taoïstische teksten en rituelen in hun dagelijks leven.
Een voorbeeld, het “King Pan’s Charter” (ook wel “Passport for the Pan” of “Ping Wang Kuo” genoemd)
“King Pan, onze voorvader, versloeg de vijanden van de keizer. Als beloning zei de keizer: ‘Jullie, het volk van Pan, zullen geen belasting hoeven te betalen. Jullie mogen de hoge bergen bewonen, rijst verbouwen en jullie eigen leven leiden. Dit document is jullie paspoort en bescherming, voor altijd.'”
Lisu (ca. 55.000 mensen): Dragen kleurrijke kleding versierd met pompons en zilver. Deels christelijk geworden, maar behouden animistische elementen.
Het christendom biedt toegang tot een krachtige, universele God, terwijl het animisme de dagelijkse, lokale geestenwereld beheert.
In plaats van een volledige vervanging, heeft bij veel Lisu een verdeling van taken plaatsgevonden. Het christendom biedt de route naar een hemels heil en een morele gemeenschap. Het animisme blijft het praktische systeem om te gaan met de onvoorspelbare krachten van de directe, fysieke wereld. Het is een flexibel geloofssysteem dat zowel de nieuwe religie omarmt als de oude, vertrouwde manieren om met de wereld om te gaan, niet loslaat.
Palaung (ca. 6.000 mensen): Een kleinere groep, vooral bekend om hun theeplantages. Zij combineren boeddhisme met lokale rituelen.
Het boeddhisme zorgt voor het spirituele einddoel (verlichting), terwijl de animistische rituelen de dagelijkse, aardse zorgen regelen.
Voor de Palaung vullen de twee systemen elkaar perfect aan in plaats van dat ze met elkaar concurreren. Het boeddhisme biedt het universele pad naar verlichting en een transcendente werkelijkheid. De animistische rituelen bieden een lokale handleiding om te gaan met de onmiddellijke, aardse uitdagingen van het leven in de heuvels, vooral die rond hun kostbare thee. Het is een pragmatische en diepgewortelde spirituele symbiose.
💰 Inkomsten en ambachten
Hoewel landbouw nog steeds de basis vormt, is toerisme een groeiende bron van inkomsten. Bezoekers worden aangetrokken door de kleurrijke klederdracht, handwerk en de mystiek van het bergleven. Elke stam heeft zijn eigen ambacht:
🎨 Een lappendeken van identiteit
Wat deze stammen verbindt is hun veerkracht en hun vermogen om schoonheid te vinden in eenvoud. Hun kleding is een visuele mantra, elke kleur, kraal en draad vertelt een verhaal. Maar onder druk van modernisering verdwijnen deze tradities langzaam. Jongeren kiezen vaker voor westerse kleding, en rituelen worden ingekort of vergeten.
Toch blijft hun bestaan een herinnering aan een Thailand dat niet alleen uit tempels en tuk-tuks bestaat, maar ook uit fluisterende bossen, rituele dansen en verhalen die worden doorgegeven bij het vuur.
© Lode Engelen en Patchaneeboon Charoenpiew. Foto’s genomen in diverse bergdorpen.
Roger Stassen
Bezoek je de donderdag markt in Chiangkham (provincie Phayao) dan zie je hen in grote getalen inkopen doen. Het zijn vooral Yao (Miean in hun taal) en Hmong. Het valt op dat ze veel kinderen hebben. Eentje op de rug dragen, eentje op de buik en eentje aan de hand. De Thaise overheid zou hen beter meer moeten respecteren want zij zouden wel eens de oplossing kunnen zijn voor het groeiende demografische probleem. De Thaise gezinnen zelf houden het namelijk bij maximum 1 of 2 kinderen. Vele plaatselijke schooltjes moeten noodgedwongen sluiten.