Wist je dat er in de regio Myanmar-Thailand-Laos-Cambodja-Vietnam en het zuiden van China sinds 2007 meer dan 15.000 aardbevingen zijn geregistreerd? Daar zaten 306 bevingen bij met een kracht boven 5 op de schaal van Richter, en vier echte zware klappers boven 7. De absolute uitschieter was een beving met magnitude 8.2 in Myanmar, die tot in Bangkok duidelijk voelbaar was en in oudere of hoge gebouwen tot schade leidde. Tegelijkertijd vind je in Thailand een verrassend groot aantal warmwaterbronnen, van de jungle van Krabi tot de bergen van Chiang Mai. Toeval? Absoluut niet. Achter beide verschijnselen schuilt dezelfde geologische motor.
De botsingsmotor onder Zuidoost-Azië
Thailand ligt ogenschijnlijk ver van de razende rand van een oceaanplaat, maar schijn bedriegt. Het land bevindt zich midden in de Alpide-gordel, de op één na meest actieve aardbevingszone ter wereld. Anders dan de bekende Ring van Vuur rond de Stille Oceaan, is de Alpide-gordel een continentale botsingszone die zich uitstrekt van de Middellandse Zee tot diep in Zuidoost-Azië. Ongeveer 17 procent van ’s werelds zwaarste bevingen vindt hier plaats, niet aan een subductiezone, maar middenin een massief continent.
De drijvende kracht is de noordwaartse beweging van de Indiase plaat. Met een constante snelheid van 45 tot 50 millimeter per jaar, denk aan de groei van een vingernagel, boort India zich al zo’n 50 miljoen jaar in de flank van Eurazië. Het spectaculairste gevolg is de opstuwing van de Himalaya, maar geologen zien dat als het topje van de ijsberg. Het echte verhaal is wat er horizontaal gebeurt: India dringt als een stempel het Euraziatische blok binnen en perst het materiaal aan weerszijden weg. Dit proces, dat vakmensen escape tectonics noemen, duwt hele korstdelen naar het oosten en zuidoosten. Het Sunda-plaatje (waar Thailand op rust) schuift daardoor met een complexe combinatie van draaiing en zijwaartse beweging richting de Stille Oceaan, alsof het uit de tang van de botsing probeert te ontsnappen.
Ontdek hier onze webpagina over aardbevingen
Wil je meer weten over de seismische activiteit in Thailand en de regio? Op onze speciale pagina vind je een overzicht van de meest recente bevingen, compleet met tijdstip, locatie, magnitude en diepte. Zo krijg je een helder beeld van wat er zich onder onze voeten afspeelt, realtime en altijd actueel.
➜ Ga naar Live aardbevingenVoor Thailand betekent dit dat de aardkorst hier niet simpelweg indrukt, maar vooral openscheurt en schuift. Langs de grenzen van deze ontsnappende korstblokken ontwikkelt zich een netwerk van actieve breuklijnen die Thailand doorkruisen. De dominante breuktypes zijn strike-slip (zijschuiving) en extensioneel (uitrekking), allebei breuken die de korst letterlijk openen. Het zijn geen diepe subductietroggen zoals bij Japan of Indonesië, maar verticale breukvlakken waar blokken horizontaal langs elkaar knarsen of van elkaar wegtrekken. De Sagaing-breuk in Myanmar, goed voor de M8.2-beving die Chiang Mai deed wankelen, is een dextrale zijschuivingsbreuk van meer dan 1200 kilometer lang, een van de gevaarlijkste scheuren op aarde. In Thailand zelf hakt de Three Pagodas-breuk de grens met Myanmar uit, terwijl in het noorden een wirwar van actieve structuren als de Mae Chan-, Mae Hong Son- en Uttharadit-breuken de korst tot op 20 kilometer diep doorklieft.
Snel zijn! Mis nooit meer een artikel, schrijf je nu in voor onze gratis nieuwsbrief.
Precies dit netwerk van openstaande breuken is de sleutel tot de warmwaterbronnen. Waar de korst uit elkaar wordt getrokken of zijdelings opengereten, kan regenwater tot kilometers diep doorsijpelen naar heet gesteente en vervolgens verhit terug opstijgen. Seismiciteit en thermaal water zijn hier dus twee uitingen van één ondergrondse realiteit: Thailand is een veld vol actieve, ademende scheuren in een continent dat nog altijd onder maximale spanning staat.
Intensiteit 5+ in Chiang Mai: ‘Alsof de auto over hobbels van een meter reed’
Op de dag van de laatste zware aardbeving reed ik met mijn vrouw door het centrum van Chiang Mai. De omgeving kenmerkt zich door smalle straten en hoge muren; uitwijkruimte ontbreekt. Plotseling begon de auto hevig op en neer te stuiteren. Het stuur sloeg oncontroleerbaar links en rechts. Als bestuurder werd ik heen en weer bewogen en kon met moeite een aanvaring met de muur voorkomen. In die seconden was er geen tijd voor angst of analyse. Alle aandacht ging naar het op de weg houden van de auto.
Na het stoppen van de trillingen zette ik de auto aan de kant en stapte uit. Pas toen kwamen de eerste meldingen binnen op de telefoon: een zware aardbeving bij Chiang Mai. Het epicentrum bleek later in Myanmar te liggen, met een magnitude van 8,2. De schokgolven bereikten Chiang Mai over een afstand van honderden kilometers. Daar veroorzaakte de beving een intensiteit van V tot VI – een matig tot sterke schudding die door vrijwel iedereen werd gevoeld, maar die niets te maken heeft met de magnitudeschaal.
Wat ik voelde, was de klap van de Sagaing-breuk, doorgegeven via dezelfde bodem die zijn hete adem elders in het land in warmwaterbronnen uitblaast.
📐 Wat is het verschil tussen magnitude en intensiteit?
| Term | Wat is het? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| 📊 Magnitude | Eén getal dat de energie aangeeft die vrijkomt aan de bron van de beving. Tegenwoordig gebruiken seismologen de momentmagnitude (Mw). | Mw 8,2 |
| 📜 Schaal van Richter | Een historische formule uit 1935. Werkt alleen voor kleine, plaatselijke bevingen. Boven Mw 6,8 raakt hij ‘verzadigd’. Wordt al decennia niet meer gebruikt voor zware bevingen. | Niet van toepassing op Mw > 6,8 |
| 🌍 Intensiteit | Een schaal van I tot XII (bv. EMS) die aangeeft hoe sterk een beving op een specifieke locatie wordt gevoeld en welke schade er ontstaat. Hangt af van afstand, bodemtype en constructie. | Intensiteit V–VI |
De bergrug als litteken in het landschap
Wie een kaart van Thailand bekijkt, ziet het meteen: een imposante bergrug die als een stekel langs de westgrens loopt, van het Maleisische schiereiland in het zuiden tot diep in Myanmar voorbij het noorden. Dit is de Tenasserim-bergketen, en het is geen toevallige rimpel in het landschap. Het is een litteken, een zichtbaar bewijs van de titanische krachten die onder de oppervlakte aan het werk zijn.
De sleutel ligt bij de Three Pagodas Fault, een enorme zijschuivingsbreuk die pal onder deze bergketen ligt. Stel je twee kolossale aardplaten voor die schurend en schuivend langs elkaar bewegen. De wrijving tilt het gesteente op, plooit het, en laat het als een grillige kam achter. Letterlijk omhoog geduwd door dezelfde Indiase plaat die in het noorden de Himalaya stouwt. Dat proces gebeurde grotendeels tijdens de vorming van het Shan-Thai-blok, een oud geologisch kerngebied dat zich uitstrekt van Tibet tot Maleisië en dat door de botsing van India met Azië werd vervormd, opgeheven en gebarsten.
Wat je bovengronds ziet als een groene, mistige bergrug, is ondergronds dus een rauwe breukzone, dezelfde motor die aardbevingen voortbrengt en diep water verhit tot de hot springs aan de voet van die bergen. Het landschap vertelt het verhaal van een onrustige bodem, zichtbaar voor iedereen die wil kijken.
Eén oorzaak, twee gezichten.
De krachten die onze regio uit elkaar trekken, laten sporen na die je soms kunt zien en soms kunt voelen. De aardkorst gedraagt zich hier als een gebarsten paneel dat onder permanente spanning staat. Waar de spanning op een breuk plotseling vrijkomt, schokt de aarde, een aardbeving. Maar diezelfde breuken hebben een tweede, kalmer gezicht: het zijn open kanaalsystemen tot kilometers diep, waar regenwater doorheen sijpelt. Hoe dieper dat water zakt, hoe sterker het wordt opgewarmd door de aardwarmte, het geothermisch gradiënt dat onder Thailand op veel plaatsen steil oploopt. Het verhitte water zoekt zich vervolgens een weg omhoog en treedt aan het oppervlak uit als warmwaterbron. In tegenstelling tot landen als Indonesië of Japan, waar vulkanisme de motor achter hot springs is, beschikt Thailand niet over historisch actieve vulkanen. De geologie levert hier een vulkaan-loze variant: korst die wordt opengetrokken, zodat de interne hitte van de planeet zelf de badkuip vult. Een hot spring is daarmee het rustige, stomende ventiel van hetzelfde tektonische proces dat af en toe in een gewelddadige beving uitbarst. Twee snelheden van dezelfde ondergrondse motor.
Waar de breuken lopen, borrelt het water
Kijk op een kaart en je ziet het: de bergrug die we eerder beschreven als een litteken in het landschap, is ook de ruggengraat waar Thailand zijn warmwaterbronnen langs heeft geregen. De geografie liegt er niet om, en ze vertelt een verhaal dat diep onder het asfalt en de jungle begint.
Begin in het noorden, in de driehoek Chiang Mai, Chiang Rai en Mae Hong Son. Dit is het kloppende hart van het Thaise hot spring-gebied. In een vallei buiten Pai stijgt stoom op uit natuurlijke baden; bij San Kamphaeng borrelt water van 100 graden uit de bodem; in Fang liggen bronnen verscholen in een nationaal park. Het zijn geen toevallige plekken. Ze liggen pal op een wirwar van actieve breuken, de Mae Chan-, Mae Hong Son- en Uttharadit-breuken, die de noordelijke korst in moten hakken. Dezelfde spanningen die hier geregeld de aarde laten schudden, verwarmen het regenwater dat door de breuken naar beneden sijpelt. Het was ook hier dat de schokgolf van de M8.2-beving in Myanmar voelbaar was, een kracht die ons in Chiang Mai bijna de macht over het stuur kostte.
Schuif een stuk naar het westen, naar Kanchanaburi. Daar, vlak bij de grens met Myanmar, ligt de Hindad Hot Spring verscholen tussen heuvels die op het eerste gezicht niets verraden. Maar de ondergrond kent geen geheimen: we zitten hier op de Three Pagodas Fault, dezelfde breuklijn die in maart 2025 nog een verwoestende M7.9-beving veroorzaakte in buurland Myanmar. De warmwaterbron is het stille zusje van dat geweld, thermaal water dat via de breuk opsprong uit dezelfde korst die verderop zo dramatisch schokte.
Helemaal in het zuiden vinden we een ander soort samenspel. In Ranong en Krabi liggen de warmwaterbronnen niet in ruige bergen, maar midden in weelderig regenwoud. Watervallen van koud rivierwater mengen zich er met stomend hete poelen; je baadt er in een tropisch decor dat haaks staat op de knarsende breuken dieperop in het noorden. Toch zijn de mechanismen identiek. De Ranong- en Khlong Marui-breuken trekken ook hier de korst open, laten water tot kilometers diep zakken en sturen het verhit terug omhoog. Deze zuidelijke breuken produceren minder vaak zware bevingen dan hun noordelijke tegenhangers, maar hun thermale signatuur verraadt dat ook zij springlevend zijn.
Van noord tot zuid loopt een onzichtbare rode draad: de breuklijn is de ader, de hot spring is de polsslag. Het landschap nodigt je uit voor een bad, en herinnert je er tegelijk aan dat de aarde onder Thailand nooit echt stil is.
Bron: Earthquake Catalog TMD – eq.tmd.go.th
Een rustige herinnering aan een onrustige bodem
Meer dan 15.000 geregistreerde aardbevingen in nog geen twintig jaar, het cijfer oogt onheilspellend, maar het overgrote deel is zo licht dat geen mens er wakker van ligt. Moderne seismometers registreren zelfs de kleinste trilling, ver onder de voelgrens. De echte jokers in het spel zijn de 306 bevingen met magnitude 5 of hoger, de vier die de 7 overschreden, en die ene kolos van 8.2 die ons in Chiang Mai bijna tegen de muur deed zwieren. Zij herinneren er fysiek aan dat de bodem hier geen seconde stilstaat, maar leeft en spant als een gebalde vuist die af en toe ontspant.
De volgende keer dat je in een Thaise hot spring ligt, stoom om je heen, oerwoudgeluiden op de achtergrond, weet je dus beter. Het warme water dat je huid streelt, is geen exotisch randje van een tropische vakantie, maar een rechtstreeks gevolg van dezelfde breuken die de aarde met een schok kunnen openscheuren. Het ene moment een bad van sereniteit, het andere moment een klap die je tot in je stuur voelt: dat zijn de twee gezichten van de Alpide-gordel. Twee kanten van dezelfde plaat, even fascinerend, even echt, en even onontkoombaar in dit stukje Zuidoost-Azië waarin we leven.
De inhoud en eindredactie blijven van mij.
-
▸
Aardbevingsdata:
Earthquake Catalog TMD – Thai Meteorological Department.
eq.tmd.go.th (periode april 2007 – april 2026, geraadpleegd voorjaar 2026) - ▸ Geologische context: Alpide-gordel, platentektoniek van Zuidoost-Azië, en de werking van de Sagaing-, Three Pagodas- en regionale breuken – gebaseerd op publicaties van o.a. het Thai Department of Mineral Resources en peer-reviewed geologische literatuur.
- ▸ Magnitude-achtergrond: Wereldwijde seismische referentiedata van USGS Earthquake Hazards Program ter duiding van frequentie en classificatie.
- ▸ Persoonlijk ooggetuigenverslag: Eigen ervaring van de auteur tijdens de M8.2-beving in Myanmar, gevoeld in Chiang Mai.
Matt Owens Rees
My first experience of an earthquake in Thailand was in Maerim. Sleeping in a hotel room, I felt the bed rise and fall. It took just a few seconds.
Nothing in the room was damaged and I went back to sleep.
To this day, I don’t know why I didn’t rush out of the room for safety.
In the morning, I saw a lot of damage to other buildings, trees uprooted, electric cabling down.